نسبت داده‌اند « 1 » . پيشتر اشاره شد كه مطابق برخى روايات ، نوبهار را در برابر كعبه ساختند و به عبادتش برخاستند . منشأ اين روايات معلوم نيست و بعيد است كه ساليانى دراز پيش از اسلام ، آوازهء كعبه چنان در بلخ درگرفته بوده كه بلخيان يا هر كسى را به انديشهء ايجاد معبدى در برابر آن واداشته باشد . احتمالا اهميت و شهرت نوبهار در اوايل روزگار اسلامى در سرزمينهاى شرقى موجب ايجاد اين گزارشها شده است . روايت كرمانى در اين باره خود متناقض است . با آنكه نخست تصريح كرده كه برمكيان بت‌پرست در بلخ بتكده‌اى بر مثال كعبه ساختند « 2 » ، در جاى ديگر آورده كه برمك به بلخ آتشكده‌اى ساخت و آن عمارت را شاديهء مكه يا نوبهار برمك خواندند « 3 » . بنابراين گزارش و بعضى روايات ديگر ، بانى نوبهار يكى از برمكيان بوده است « 4 » . روايتى از فضل بن يحيى برمكى نيز همين معنى را تأييد مىكند « 5 » . در سدهء دهم هجرى نيز همين روايت مشهور بوده چنان كه صاحب مجمع الغرائب تصريح كرده كه برمكيان در جباخانه - نام متأخرتر دروازهء نوبهار يا كوى دوك‌تراشان - خانه‌اى برآوردند صد گز در صد گز به ارتفاع دويست گز « 6 » . محل نوبهار به روايت يعقوبى « 7 » در ربض بلخ بوده است . اين نكته كه يكى از دروازه‌هاى بلخ به دروازهء نوبهار موسوم بوده و نهرى از آنجا مىگذشته كه ده آسيا را راه مىبرده « 8 » و به همين سبب به « ده آس » موسوم بوده « 9 » نيز مؤيد اين روايت است . مسعودى بانى معبد را منوچهر دانسته و آورده كه بر بالاى معبد نيزه‌هايى به طول صد ذرع با پارچه‌هايى از حرير سبز قرار داشته و بر سر در معبد كتيبه‌اى به فارسى مشتمل بر سخنى از بودا كه « دربار پادشاهان نيازمند سه خصلت است : عقل و صبر و مال » ديده مىشده و كسى به عربى زير آن نوشته بوده « بودا راست نگفت . آزاد مردى كه يكى از اين سه خصلت داشته باشد ، هرگز به گرد پادشاهان نگردد « 10 » » . ابن فضل الله همين روايت را آورده و بانى نوبهار را منوچهر هندى خوانده است « 11 » . ابن فقيه نوبهار را داراى

--> ( 1 ) . معين ، مزديسنا ، 2 / 34 . ( 2 ) . ابن فقيه ، 617 . ( 3 ) . اخبار آل برمك ، ص 3 . ( 4 ) . نيز ابن فقيه ، همانجا . ( 5 ) . بلخى ، فضايل بلخ ، 19 ، 20 ، 37 . ( 6 ) . حبيبى ، حواشى فضايل بلخ ، 19 . ( 7 ) . البلدان ، ص 56 . ( 8 ) . ابن حوقل ، ص 373 . ( 9 ) . اصطخرى ، 278 . ( 10 ) . مروج الذهب ، 2 / 229 . ( 11 ) . مسالك الابصار ، 1 / 166 .